Unia Europejska opiera swoją długofalową politykę na zasadzie zrównoważonego rozwoju, według której postęp cywilizacyjny naszego kontynentu, a w szerszym planie postęp całego świata powinien dokonywać się z poszanowaniem środowiska naturalnego obejmującego wszystkie jego podsystemy. Badanie i monitorowanie stanu Ziemi, w tym czystości hydro- i atmosfery, parametrów fizycznych mórz i oceanów, zmian pokrycia lądów stanowi istotny składnik tej polityki, koordynowanej przez Komisję Europejską poprzez Dyrektoriat ds. Środowiska i Europejską Agencję Środowiska. Lepsze zrozumienie geosystemu, który musi być postrzegany w czterech wymiarach: trzech przestrzennych i w czasie geologicznym, stanowi fundament, na którym opiera się interpretacja rezultatów obserwacji i na którym buduje się modele procesów przyrodniczych.

Konsolidacja potencjału badawczego zachodzi w Europie od dwóch dekad. W dziedzinie badań o Ziemi można tu wymienić IFREMER (Francja), skupiający kilkanaście jednostek zajmujących się badaniami morza, czy też niemieckie Centrum Nauk o Ziemi (GeoForschungsZentrum), składające się z pięciu departamentów, z których każdy ma rangę co najmniej równą instytutom, wchodzącym w skład naszego Centrum. W Polsce badania te są rozproszone pomiędzy wiele instytutów Polskiej Akademii Nauk, jednostek uczelnianych i instytutów resortowych podległych, w większości, Ministerstwu Środowiska. Integracja środowiska naukowego z tego obszaru jest potrzebna, by było ono w stanie rozwiązywać coraz bardziej skomplikowane problemy stojące przed naukami o Ziemi, a także pozostawać w kontakcie, a zarazem konkurować, z zagranicznymi ośrodkami naukowymi. Jeśli polskie ośrodki naukowe mają liczyć się w międzynarodowym (europejskim) obszarze badawczym, muszą mieć odpowiednią masę krytyczną.

Pierwszym krokiem w tym kierunku, podjętym wspólnie przez Centrum Badań Kosmicznych PAN, Instytut Geofizyki PAN i Instytut Nauk Geologicznych PAN, jest inicjatywa powołania Centrum Badań Ziemi i Planet (GeoPlanet), do którego akces zgłosił Instytut Oceanologii PAN. Istotnym czynnikiem spajającym naukową aktywność tych jednostek, jest pokrewna, często wspólna metodyka badawcza, wykorzystująca aparat pojęciowy nauk fizycznych, chemicznych, matematyki i geologii. Z drugiej strony, komplementarność reprezentowanych dyscyplin naukowych sprawia, że Centrum pokrywać będzie zasadnicze spektrum badań poznawczych Ziemi i innych planet.